Khám phá 6 linh vật quan trọng trong văn hoá Trung Hoa

Trong nền văn hóa của mỗi quốc gia đều có cho mình những linh vật riêng. Và với văn hoá Trung Quốc cũng không ngoại lệ. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nói về 6 linh vật quan trọng trong văn hóa Trung Hoa.

1. Long (Rồng)

Rồng là một loài vật xuất hiện trong thần thoại phương Đông và phương Tây. Trong kinh Phật, Rồng là một trong tám bộ Thiên Long, cả phương Đông và phương Tây, hình ảnh loài rồng đều được biểu thị cho loài linh vật huyền thoại có sức mạnh phi thường. 

Tại một số quốc gia Châu Á, rồng được mô tả có mình rắn, vảy cá, bờm sư tử, sừng hươu, không có cánh nhưng biết bay, trong khi rồng ở Châu Âu được mô tả giống như một con thằn lằn khổng lồ, có cánh như dơi và biết phun lửa. Đa số các nước Châu Á coi rồng là con vật linh thiêng trong khi các nước Châu Âu lại coi rồng là biểu tượng của cái ác và sự hung dữ. Tại Trung Quốc và các nước lân cận khác, rồng là một trong bốn linh vật mà Lễ Ký 禮記 (thiên Lễ Vận 禮運) chép: “Long, Lân, Quy, Phụng vị chi tứ linh”. Bốn linh vật này chỉ có rùa là có thực.

Vì đứng đầu trong tứ linh nên rồng có ảnh hưởng không nhỏ trong đời sống tâm linh của người dân Trung Hoa. Cuối năm 1987 tại huyện Bộc Dương, tỉnh Hà Nam, người ta khai quật được một con rồng bằng gốm, giám định là có 6.000 năm tuổi. Điều này càng chứng minh thêm sự sùng bái rồng trong xã hội nguyên thủy chiếm địa vị trọng yếu trong tín ngưỡng linh vật hay “vật tổ” (totemism: Đồ đằng sùng bái) và liên quan mật thiết đến chính trị, kinh tế, văn học nghệ thuật, phong tục dân gian từ đời Hạ, đời Thương và ảnh hưởng này kéo dài mấy ngàn năm không suy giảm. Rồng luôn hiện hữu trong các truyện thần thoại Trung Quốc, trong các cổ vật, tranh vẽ, lời bói trên mai rùa xương thú khai quật được, và trong các thư tịch cổ như Chu Dịch, Sơn Hải Kinh, Tả Truyện.

Có thể thấy rồng có mặt trong ở nhiều khía cạnh trong văn hóa Trung Hoa. Rồng chủ quản việc kéo mây, tạo mưa, tạo ra gió bão. Rồng có thể bay, phun nước hoặc phun lửa. Rồng có sức mạnh vô song nên được tôn làm vua của các loài thú.

Rồng được coi là biểu tượng hoàng đế Trung Quốc thời xưa, thể hiện uy quyền tối thượng của nhà vua. Hẳn du khách đã quá quen thuộc hình ảnh những con rồng trong các bộ phim lịch sử Trung Quốc với hình ảnh vua chúa trong bộ Long bào, ngai vàng khắc hình rồng quyền lực và sang trọng.

Rồng cũng được xem là một trong những con vật phi thường đại diện cho rất nhiều thứ bao gồm: Sự vĩ đại, phước lành, phú quý, sức mạnh và sự tốt lành. Theo hoàng đạo, Rồng còn là 1 trong 12 con giáp. Dù chỉ được biết đến là con vật tưởng tượng nhưng hình ảnh và giá trị của chúng luôn có ý nghĩa với người dân Trung Quốc. Điển hình, trong những năm rồng, tỷ lệ sinh con có sự gia tăng hơn rất nhiều so với các con giáp còn lại.

2. Kỳ Lân

Kỳ Lân là một trong bốn linh vật cao quý: “Long, Lân, Quy, Phụng”. Lân là con cái, còn con đực gọi là Kỳ, gọi chung là Kỳ Lân.

Kỳ Lân được xem là linh vật có quyền lực và sức ảnh hưởng phong thủy rất lớn. Thuộc thần thoại Trung Quốc, Kỳ Lân có đầu của rồng, thân của một con ngựa, móng ngựa, đuôi bò, trán sói, và mình phủ toàn vẩy với nhiều màu sắc. Trên giữa trán cho một chiếc sừng, và vì chỉ có một nên không bao giờ húc ai. Và chiếc sừng này được xem là hiện thân của Từ Tâm.

Truyền thuyết kể rằng ở bất cứ đâu mà Kỳ Lân đến thì sẽ mang lại nhiều may mắn. Do đó, nó là một biểu tượng may mắn, người ta nói rằng “Kỳ Lân xuất hiện vào thời hưng thịnh”. Mọi người tin rằng Kỳ Lân được coi như một linh vật có thể loại bỏ điều xấu, trừ tà, giữ nhà, và giúp nhanh chóng giàu sang, thăng tiến. Kỳ Lân được sử dụng trong nhiều dịp để tượng trưng cho sự cảm kích, tình bằng hữu, sự chúc tụng, đức hạnh cao và sự sung túc.

3. Quy (Rùa)

Người Trung Quốc tin tưởng sâu sắc rằng rất nhiều bí mật của trời đất ẩn chứa trong con Rùa vì những hình thù và các đường phức tạp trên mai của nó. Do đó, rùa trở thành một sinh vật bí hiểm và mang ý nghĩa văn hóa phong phú.

Nó cũng tượng trưng cho sự trường thọ, do tuổi thọ rất cao của chúng. Thông thường người ta hay sử dụng sự ẩn dụ “tuổi rùa” hay “tuổi sếu” nhằm biểu thị mong muốn một người sẽ sống lâu như rùa hay sếu.

Từ xa xưa, người ta đã tin rằng rùa có thể mang đến điềm lành, nên nó trở thành một loài vật linh thiêng giống như một sinh vật tiên tri và thần thánh. Một con rùa làm bằng ngọc bích được đặt trong nhà có thể điều hòa âm dương, điều chỉnh từ trường tự nhiên, và giúp cho gia đình thêm thịnh vượng. Một con rùa làm bằng ngọc bích cũng cũng có thể được dùng để giữ nhà, đảm bảo sự an toàn và giàu có cho ngôi nhà đó.

4. Phượng (Phượng Hoàng)

Phượng Hoàng là “vua của các loài chim” và cũng là loài chim thiêng liêng nổi tiếng nhất trong thời Trung Quốc cổ đại. Trong thần thoại Trung Quốc, Phượng Hoàng là biểu tượng của ân sủng, là linh vật thứ hai chỉ sau Rồng. Hình ảnh về Phượng Hoàng đã xuất hiện tại Trung Quốc cách đây trên 7.000 năm, thông thường trong các miếng ngọc và trên các “totemism” (vật tổ may mắn).

Hình ảnh về Phượng Hoàng đã xuất hiện tại Trung Quốc cách đây trên 7.000 năm, thông thường trong các miếng ngọc và trên các “totemism”. Nó là vật tổ may mắn của các bộ lạc miền Đông thời cổ đại ở Trung Quốc. Các thuyết ngày nay cho rằng nó có thể là hình ảnh đại diện cho một loài chim lớn thời tiền sử, tương tự như đà điểu, khá phổ biến ở Trung Hoa tiền sử. Có người cho rằng, Phượng Hoàng là hiện thân của loài chim thuỷ tổ (khủng long dạng chim).

Phượng Hoàng nguyên ban đầu, còn được biết đến là Chim Lửa hay Phượng Hoàng Lửa, gắn với người đàn ông, trong khi Rồng gắn với người đàn bà, đại diện cho các thủy sinh vật. Tuy nhiên, vào triều Hán, Hoàng Đế Lưu Bang đã tuyên bố rằng ông đã được sinh ra như một sự chuyển sinh của một con rồng trắng. Bởi vì Hoàng Đế là Thiên Tử (con trời), nên Rồng đã hoán đổi vai trò với Phượng Hoàng, từ sự liện hệ với phụ nữ đổi thành sự liên hệ với đàn ông. Phượng Hoàng khi đó đã chấp nhận các đặc tính của phụ nữ và trở thành biểu tượng của Hoàng hậu. Như vậy, Phượng Hoàng đại diện cho quyền lực mà Thượng đế ban cho Hoàng hậu. 

Chim Phượng Hoàng thường được mô tả có đầu gà, hàm én, cổ rắn, lưng rùa, đuôi cá với năm màu và cao sáu thước. Nó tượng trưng cho sáu vật: đầu là bầu trời, mắt là mặt trời, lưng là mặt trăng, cánh là gió, chân là đất và đuôi là các hành tinh. Lông của nó đại diện cho màu sắc của ngũ hành (đen, trắng, đỏ, xanh và vàng).

Trong hàng nghìn năm, Phượng Hoàng biểu trưng cho cái đẹp, may mắn, lòng tốt, sự thanh bình, đức hạnh, duyên dáng, thanh tao, tự nhiên, cũng như hướng đến Thiên Ý và ủng hộ sự tu luyện của con người, mang đến hòa bình và tươi sáng.

Phượng Hoàng còn là biểu thị cho sự hòa hợp âm dương. Tại Trung Hoa thời cổ đại, có thể tìm thấy hình ảnh của Phượng Hoàng trong các trang trí của đám cưới hay của hoàng tộc cùng với con rồng. Điều này là do người Trung Quốc coi Rồng và Phượng (hoàng) là biểu tượng cho quan hệ hạnh phúc giữa chồng và vợ, một kiểu ẩn dụ khác của âm và dương.

5. Tỳ Hưu

Tỳ Hưu còn còn được gọi là Tịch Tà (Pi Xie), có nghĩa là “trừ tà”, nằm ở phương Bắc của Trung Quốc. Trong văn hoá Trung Hoa, nó là một trong những linh vật rất quan trọng.

Theo truyền thuyết của Trung Quốc, Tỳ Hưu là con thứ chín của Rồng, đầu hình Rồng, thân giống như sư tử. Khi sinh ra Tỳ Hưu không có bộ phận bài tiết, thế nên bị trả lên Thiên Đình, Thượng Đế Ngọc Hoàng thấy vậy vô cùng thương xót, trách mình đã tạo ra Tỳ Hưu không hoàn chỉnh nên cho Tỳ Hưu trở lại trần gian hiển linh thành thần. 

Giống vật này có hai loài khác nhau. Loài có dáng vẻ uy phong, bụng và mông to, miệng rất rộng trên đầu có 2 sừng được gọi là “Thiên Lộc”. Thức ăn chính của Tỳ Hưu Thiên Lộc là Vàng, Bạc và Châu Báu. Loài có miệng luôn há rộng vẻ ngoài luôn toát sự dữ tợn trên đầu có duy nhất một sừng trên đầu được biết đến với cái tên “Tịch Tà”. Nó có cánh ngắn, đuôi quăn, có bờm và một chòm râu. Tỳ Hưu Tịch Tà thường dùng sừng của mình để tấn công các loại yêu ma, thức ăn của Tịch Tà chính là các sinh khí của yêu ma. 

Tỳ Hưu được coi như một linh vật bởi vì mồm của nó mở càng rộng thì tiền kiếm được càng nhiều. Bụng của nó càng phệ thì nó càng chứa được nhiều tiền. Người ta thích Tỳ Hưu vì nó có một đặc điểm khác thường là nó có mồm nhưng lại không có bộ phận bài tiết. Điều này tượng trưng cho sự dành dụm, chứ không tiêu tiền. Người mong muốn được giống như Tỳ Hưu, là không phải chi tiêu nhiều tiền, hay mãi mãi có được sự may mắn và giàu sang.

Tỳ Hưu nói chung được dùng làm biểu tượng cho tỉ giá hối đoái, chứng khoán, tài chính, đua ngựa, thương nghiệp và các kênh kiếm tiền khác mà chủ yếu dựa vào may mắn. Do đó, những ngành thương mại này sẽ đặt tượng Tỳ Hưu trong công ty hay sở làm nơi tiến hành công việc kinh doanh. Tuy nhiên, Tỳ Hưu sẽ không linh đối với những ai vi phạm luật pháp hoặc phạm tội, vì đó là một con vật linh thiêng.

6. Hổ

Hổ là biểu tượng của uy quyền và thanh thế, những sản phẩm xa xỉ làm từ da hổ hay rượu ngâm xương hổ là món đồ hiếm và được ưa chuộng. Nó còn biểu tượng của sự dũng mãnh và võ công. Các vị tướng có sức mạnh, thiện chiến được tôn xưng danh hiệu là hổ tướng, nhiều tước hiệu của các vị tướng quân thường gắn liền với tên gọi của loài hổ như: Hổ bôn trung lang tướng, hổ uy (oai) tướng quân,… các vật dụng quân sự cũng ít nhiều gắn tên loài hổ như hổ trướng (dùng để chỉ về doanh trại của quân đội, hổ phù: vật hiệu lệnh của quân đội, Hình mặt hổ được dùng phổ biến để trang trí giáp, trụ của các quan văn, võ Hổ còn là một trong những con vật biểu tượng cho võ thuật Trung Hoa mà tiêu biểu là các võ phái Thiếu lâm Hình ý quyền, hệ phái Ngũ hình quyền, môn võ Hổ hình quyền sau này được phát triển và hoàn thiện bởi phái Hồng gia quyền.

Con hổ cũng là một con vật đặc biệt trong văn hóa Trung Quốc. Người Trung Quốc ngưỡng mộ con hổ vì nhiều lý do. Trong cuốn sách viết về các nghi lễ có từ 2.000 năm trước có viết Hổ là loài vật có ích cho con người vì chúng ăn thịt những con lợn lòi đến phá hoại mùa màng, trong cổ sử đề cao sức mạnh và dũng mãnh của hổ, nó có thể bắt lợn lòi dễ như mèo bắt chuột. Dũng mãnh, có ích và rất đẹp – những con hổ gần như đã rất hoàn hảo. Trong thời nhà Hán việc tôn thờ loài hổ trở thành một quan niệm ổn định về “Tứ Linh thú” thể hiện trên gương và các đồ đồng lễ nghi khác: Rồng, Hổ, Quy, Tước (mà sau này quen gọi là Long Ly Quy Phụng). Hổ (bạch hổ) đại diện cho quyền lực và thần linh ở phía Tây. Trong văn hóa Trung Hoa, Bạch hổ là một trong tứ linh của Trung Hoa và được biết đến với tên gọi Bạch hổ Tây phương đại diện cho hướng Tây và mùa Thu Con hổ cũng là biểu tượng thứ 3 trong cung hoàng đạo bao gồm 12 con vật.

Trong khoa địa lý cũng như trong thuật luyện đan Trung Quốc, hổ đối lập với rồng (Thanh long/ Bạch hổ). Năm con hổ (năm Dần) được cọi là biểu tượng của sức mạnh che chở, là những kẻ canh giữ bốn phương trời và tâm điểm, trong sử sách và trong các truyền thuyết Trung Hoa, người ta nhiều lần gọi là ngũ hổ những toán chiến binh dũng cảm bảo vệ vương quốc. Hổ trắng xuất hiện là một dấu hiệu của đức độ nhà vua. Hổ đặc biệt là một động vật của phương Bắc, của đông chí, ở đấy và vào thời điểm ấy triệt tiêu các ảnh hưởng độc hại. Nếu đôi khi nó là vật cưỡi của một tiên ông, thì đó là do bản thân nó vốn sống lâu. Ở Trung Quốc cũng có điển tích: Tam nhân thành hổ chỉ về sức mạnh của dư luận xã hội tạo thành một áp lực ghê gớm.

Đặc biệt, hình tượng con hổ trong truyền thống văn hóa Trung Quốc chiếm một vị trí quan trọng, nó chỉ đứng sau con rồng. Trong Chu dịch Càn quái văn ghi chép rằng Mây từ rồng, gió từ hổ. Rồng bay trên trời, hổ đi dưới đất, rồng hổ kết hợp thành biểu tượng của sự cát tường thịnh vượng và quyền uy, là nét đặc sắc của văn hóa phong tục dân tộc mang sức sống mãnh liệt. Từ xưa con người hay dùng Long đằng hổ dược hoặc Sinh long hoạt hổ để thể hiện tinh thần và khí thế hào hùng của dân tộc Trung Hoa. Văn hoá Long Hổ đã thấm sâu vào các mặt chính trị, quân sự, y học, nghệ thuật của Trung Quốc. Cũng theo Chu dịch thì Long Hổ là càn khôn, thiên địa, âm dương, nam nữ. Đời Hán có bài Thái Sơn kính minh viết: Cưỡi Giao long, bay theo mây, bạch hổ dẫn đường thẳng lên trời xanh, được hưởng trường thọ sống lâu mãi mãi. Trong tranh khắc đá đời Hán ở Sơn Đông có khắc: Thượng hữu long hổ hàm lợi lai, bách điểu cộng trì chí tiền tài tức rồng hổ ở đây lại trở thành thần tài,…

Nhìn chung, có khá nhiều khía cạnh cả trong tâm linh lẫn đời sống để người ta giải thích về các biểu tượng may mắn trong cuộc sống. Ý thức của con người quyết định đến các vấn đề xung quanh. Vì mong ước được sống với cuộc sống mình mong muốn mà con người đã tìm ra, lý giải các hiện tượng được tiếp diễn từ hiện tại đến tương lai. Tất cả màu sắc, sự vật, con số đều mang ý nghĩa hướng đến suy nghĩ tích cực, niềm tin yêu vào một cuộc sống thịnh vượng, hạnh phúc, nhiều may mắn. Và qua đó, các biểu tượng may mắn còn góp phần làm phong phú, đa dạng hơn nền văn hóa ở Trung Quốc rộng lớn đầy quyến rũ níu chân người đến.

Đất nước Trung Hoa rộng lớn với 5000 năm lịch sử còn nhiều điều hấp dẫn và những biểu tượng văn hóa đặc sắc khác đang chờ các du khách đến khám phá. Còn do dự gì nữa mà các du khách không đặt ngay cho mình một tour Trung Quốc của chúng tôi?